TÜRK MÜZİĞİ MAKAMLARI

Anasayfa . Türk Müziği Makamları
Adelle Charles

TÜRK MÜZİĞİ MAKAMLARI

- Hicaz Makamı

- Nihavend Makamı

- Rast Makamı

- Uşşak Makamı

- Muhayyer Makamı

- Muhayyerkürdi Makamı

- Kürdilihicazkar Makamı

- Hüseyni Makamı

- Segah Makamı

- Kürdi Makamı

- Acemkürdi Makamı

- Acemaşiran Makamı

- Sultaniyegah Makamı

- Sultaniyegah Makamı

 


Makamlar - Hicaz Makamı
 
Hicaz” denince dört ayrı  isimde, ortak özellikleri çok olan dört ayrı  basit makam anlaşılır.. Bu dört basit makamın yapıları birbirine çok yakın  oldugundan hepsine birden “Hicaz Ailesi” denir. Bu makamlar, “Hicaz, Hümayun, Uzzal ve Zirgüleli Hicaz” dır. Simdi Hicaz Makamını  inceleyelim. 

a. Durak : Dügah perdesidir 
b. Seyir : Inici – çıkıcıdır 
c. Dizi : Yerinde Hicaz dörtlüsüne, Neva perdesinde Rast beslisinin eklenmesiyle meydana gelir. 
d. Güçlü : Neva perdesidir 
e. Yeden : Rast perdesidir 
f. Donanim : Si bakiye bemol, Fa bakiye diyez, Do bakiye diyez 

Dizinin Seyri : Inici – çıkıcı seyre sahip olan Hicaz Makamının  seyrine genellikle güçlü sesi olan Neva perdesinden baslanır. Bazen dizinin alt ve üst tarafindan baslayan eserler yapılmışsa da, bu diziler de hemen orta seslere geçmislerdir. Hicaz dörtlüsünün sesleri verilerek güçlü sesi olan Neva perdesinde kalış yapılır. Sonra dizinin üst tarafında bulunan Rast beslisinin seslerine geçilir. Tiz duraktan güçlüye dogru inilirken genellikle Evç perdesi (Fa bakiye diyez) bekar yapılarak Acem perdesi haline getirilir. Bu sekilde inici olarak Neva’da bir Buselik beslisi meydana gelmis olur. Güçlü sesi olan Neva perdesinde kalış  gösterilerek, Hicaz dörtlüsünde gezinilir. Dügah perdesinde karar verilir. 

Makamin Özelligi: Hicaz Makami dizisi, alt ve üst taraftan genisleme yapar. Durak perdesinin alt tarafina Yegah perdesine kadar inen Rast beslisi halinde, Tiz durak üzerinde ise, Muhayyer’de Buselik dörtlüsü halinde genisleme yapar. 
Makamlar - Uşşak Makamı 
Uşşak, Klasik Türk müziğinde ana makamlardan biridir. Şevki Bey'in bu makamda pek çok eseri mevcuttur. Çıkıcı bir seyre sahiptir. Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva 'da Buselik beşlisi eklenmesiyle meydana gelmiştir. Dörtlü ve beşlinin ek yerindeki Neva perdesi makamın güçlüsüdür. Segâh perdesinin özellikle inişlerde 2-3 koma pest basılması gerekir.
Uşşak Makamı "Aşıklar Makamı" demektir
Makamlar - Nihavend Makamı 


Nihavend Makamı, Buselik Makamı dizisinin Rast perdesi üzerine göçürülmesiyle elde edilir. 

a. Durak: Rast perdesidir 
b. Seyir: Inici - çıkıcıdır 
c. Güçlü: Neva perdesidir 
d. Yeden: Irak perdesidir 
e. Donanim: Si küçük mücennep bemol, Mi küçük mücennep bemol 


Tam - Bakiye - Tam - Tam - Bakiye - Tam - Tam 

Nihavent Makamı dizisi hem alt hem de üst taraftan genişleme yapar. Alt taraftan Hicaz dörtlüsü, üst tarftan Buselik beşlisi olarak genişler. 

Nihavent Makamı, Türk Musıkisi makamları içerisinde en fazla kullanılan makamlardan biridir. Nihavent Makamı dizisinin seslerinin müsait olması nedeniyle Batı Müziği enstrümanları ile de rahatlıkla icra edilebilir. 

Dizinin Seyri: İnici - çıkıcı seyre sahip olan Nihavent Makamının seyrine genellikle orta seslerden başlanır. Neva perdesi üzerindeki Kürdi veya Hicaz dörtlüsünün sesleri kullanılarak güçlü sesi olan Neva perdesinde asma kalışlar yapılır. Buselik beşlisinin sesleri kullanılarak tiz seslerde dolaşılır. İnişte çeşitli geçkiler kullanılarak tekrar Neva perdesinde asma kalış yapılır. Dizinin orta seslerinde dolaşılır. Karar perdesine inilirken Buselik sesleri kullanılır. Karardan önce, dizi alt taraftan Hicaz sesleriyle genişleme yapar. Buselik beşlisinin sesleri ile Yedeni olan Irak perdeside gösterilerek Karar sesi olan Rast perdesinde karar verilir

Makamlar - Muhayyer Makamı 
Hüseyni Makamının inici şekli Muhayyer Makamıdır.
Muhayyer Makamı, inici diziye sahip olduğundan alt taraftan hiç genişleme yapmaz. Daima tiz perdelerde dolaşılır. Sonra Hüseyni Makamı seslerinde gezinilerek Dügah perdesinde karar verilir.

Bu makamdaki bazı şarkılar:
* Batan gün kana benziyor (Sadettin Kaynak)
* Çile bülbülüm çile (Sadettin Kaynak)
* Her halinle her şeyinle güzelsin (Erol Sayan)
* İltimas etmeye yare varırız (Hacı Arif Bey)
* Karadır şu bahtım kara (Neşet Ertaş)

 

Makamlar - Rast Makamı 
Çıkıcı bir makamdır. Durağı SOL sesi, güçlüsü beşinci derecesindeki RE sesidir. Dizisi şu şekildedir:
SOL-LA-Sİ (koma bemol)-DO-RE-Mİ-FA (bakiye diyez)-SOL
Perdelerin Türk Müziğindeki isimleri şöyledir:
Râst, Dügâh, Segâh, Çârgâh, Nevâ, Hüseynî, Evic, Gerdâniye
Rast makamına durak sesinden başlanır, ya durakta veya güçlüde asma karar yapılır sonra tizdeki dörtlüsünde de gezinildikten sonra durak sesi olan SOL ile karar verilir.
Rast makamı, Klasik Türk Müziğinin en temel makamı sayılır nitekim "rast" Kürtçe ve Farsça'da (İrani dillerde) düz, doğru, sağ manasına gelir. Uzaktan andırsa da, batı müziğinde başka seslerin kullanılmasından dolayı majör gamlarıyla karşılaştırmak yanlıştır.
Rast makamında bestelenmiş bazı popüler eserler şunlardır:

  • Bir gece ansızın gelebilirim
  • Yine bir gülnihal
  • Eski dostlar (unutulmuş birer birer, eski dostlar, eski dostlar)
  • Esti nesim-i nev-bahar, açıldı güller subh-dem
  • Gönül aşkınla gözyaşı dökmekten usandı artık
  • Gül ağacı değilem, her gelene eğilem
  • İçime hep hüzün doluyor
  • Saçının tellerine gönlümü taktı kader
  • Senden uzak günlerim zindân oluyor